در گفتگو با دكتر محمدرضا شرفي مطرح شد

دکتر محمدرضا شرفی، عضو هئیت علمي‌دانشگاه تهران و مولف کتاب«مهارت‌های زندگی در سیره رضوی»، در كتاب خود به چند بخش پرداخته است؛ بخش نخست مربوط به مهارت‌های ذهنی شناختی است. بخش دوم به مهارت ارتباطات اجتماعی و انسانی مي‌پردازد که شامل انوع ارتباطات درون فردی و برون فردی مي‌شود و بخشی هم مربوط به مهارت‌های شناختی معرفتی درباره مسائل خانوادگی، همسرداری و فرزندپروری است. گفتگوي ما با وي در رابطه با اين مهارت‌هاي رفتاري در سيره رضوي است.

با توجه به آنكه ما حضرت را به نام امام رئوف(مهربان) مي‌شناسیم و یکی از مهارت‌های مهم زندگی «مهرورزی» است، این ویژگی بارز سیره رضوی را چطور مي‌شود در کیفیت زندگی مردم وارد کرد؟
مهرورزي جلوه‌ها و مصاديقي دارد كه اگر جامعه با آن آشنا شود، طبيعتا راه‌هاي بروز آن هم مشكل نخواهد بود؛ مثلا اگر انسان بداند تبسم كردن به چهره برادر و يا خواهر مومن خود چه آثاري دارد هميشه متبسم خواهد بود؛ مطابق آنچه امام رضا(ع) فرمودند، «كسي كه به چهره برادر مومنش تبسم كند، خدا برايش حسنه مي‌نويسد و كسي كه خدا برايش حسنه بنويسد عذاب نخواهد ديد.» پاك كردن غم دل مومن از ديگر مصاديق مهرورزي است. باز هم از فرمايش‌هاي حضرت رضا(ع) است كه مي‌فرمايد: خداوند به بنده‌اي كه از اندوه مومني بكاهد هر چند به اندازه بخشيدن دانه خرمايي باشد، بهشت را واجب مي‌كند.»
اگر كسي بداند بعد از اداي واجبات، هيچ كاري نزد خدا به اندازه شاد كردن مومني نيست، قدمي‌بر نمي‌دارد مگر به قصد شاد كردن آدم‌ها..

بر اساس حدیث معروف ثقلین که پیامبر(ص) فرمود: من برای شما دو چیز گزارده ایم: 1. کتاب خداوند 2 عترت خودم، امامان معصوم(ع) هم عدل قرآن هستند و آنان بیش از هر کسی به تفسیر و تأویل قرآن، برتری دارند. از امام صادق(ع) در ذیل تفسیر این آیه «....و ما یعلم تأویله الا اللّه و الراسخون فی العلم»(22)، روایت شده که: «نحت الراسخون فی العلم و نحن نعلم تأویله».(23)
 
راسخان در علم ما هستیم و ما به تأویل قرآن علم داریم و امام رضا(ع) به شهادت تاریخ، همچون دیگر امامان(ع) عالم ترین فرد در روزگار خود بوده است، بدیهی است علم، عالم و پرسشگری و مقوله هایی از این قبیل در نگاه ایشان، بیش از دیگران، دارای ارزش بوده است. ابراهیم ابن عباس درباره شخصیت علمی امام رضا(ع) این گونه گزارش می کند:
 
«ما رأیت الرضا(ع) یسئل عن شی ء قط الّاعلم و لا رأیت اعلم منه بما کان فی الزمن الاول الی وقته و عصره و کان المأمون یمتحنه بالسؤال عن کل شی ء فیجیب فیه و کان کلامه و جوابه و تمثله انتزاعات من القرآن.»(24)
 
هر گز ندیدم امام(ع) در برابر پرسشی، جواب نگوید. عالم تر از او ندیدم و بارها مأمون از مسائل مختلف از او می پرسید و ایشان پاسخ می دادند و همه جواب ها و مثالهایی که می آورد برگرفته از قرآن بود و جالب اینکه خود امام رضا(ع) در این زمینه می فرماید: «در حرم پیامبر(ص) می نشستم و عالمان مدینه هرگاه در مسئله ای با مشکل روبه رو بودند و از حل آن ناتوان می ماندند، به من رو می آوردند و پاسخ می گرفتند.»(25)
 

درباره تعداد فرزندان موسی­بن جعفر(ع) که برادران و خواهران حضرت رضا(ع) هستند اختلافات زیادی وجود دارد. عده­ای تعداد آنها را 60 نفر و گروهی 30 نفر و جمعی 38 نفر دانسته­اند. شیخ مفید و شیخ طبرسی تعداد آنها را 37 نفر ذکر کرده­اند که عبارتند از: 18 پسر و 19 دختر به نام­های: علی­الرضا(ع)، ابراهیم، عباس، قاسم، اسماعیل، جعفر، هارون، حسن، احمد، محمد، حمزه، عبدا...، اسحاق، عبیدا...، زید، حسن، فضل و سلیمان و دختران عبارتند از: فاطمه کبری، فاطمه صغری، رقیه، حلیمه، ام­ابیها، رقیه صغری، کلثوم، ام جعفر، لبابه، زینب، خدیجه، علیه، آمنه، حسنه، بریهه، عایشه، ام­سلمه، میمونه، ام­کلثوم، بسیاری از خواهران و برادران حضرت رضا(ع) دارای مزار و بارگاه هستند مانند فاطمه معصومه(س) که در قم مدفون است و قبر مطهرش ملجأ و پناهگاه شیعیان و دوستداران اهل بیت می­باشد و احمدبن موسی مشهور به شاه­چراغ که در شیراز دارای حرم و بارگاه مجللی می­باشد. بنابراین به قول شیخ مفید و شیخ طبرسی تعداد برادران و خواهران حضرت رضا(ع) 37 نفر می­باشند.

 برگرفته از: نرم افزار فروغ ولایت، دانشنامه امام رضا علیه السلام

قلب بچه‌ام از کودکی بزرگ شده و شش ماهش است. دکترها جوابش کرده‌اند و آورده‌ایم این جا یا حضرت رضا(ع) خوبش کند، یا جسدش را همین جا دفن کنیم.

 باشگاه جهانی خادمین اهل بیت(ع) و به نقل از برنا، با خادمان حرم قدس رضوی درباره معجزاتی که در مدت خدمتشان از حضرت دیده اند، گفت‌وگویی انجام شده که  در ادامه آن را می خوانید.

به همه جواب می دهیم
عجمی از خادمان حرم مطهر امام رضا(ع) درباره معجزات دیده شده از حضرت در مدت خدمتش در حرم قدس رضوی می گوید: معجزات امام رأفت و مهربانی فراوان است. معجزات حضرت باید بررسی و بعد ثبت شود تا بتوان آن را اعلام نمود. فردی از آمریکا تماس گرفت و گفت: گوشی را به طرف آقا بگیرید. مدتی گذشت و دوباره تماس گرفت و گفت: خانه ام آتش گرفته بود و فقط می توانستم تماس بگیرم و از آقا کمک بخواهم و الان آتش مهار شده است و تماس گرفته ام تا از آقا تشکر کنم. “هر که بر درگه‌اش آید نرود دست تهی” این از عنایات امام رضا (ع) است. بهترین خواسته های ما در میلاد امام رضا(ع) این است “هرگز نگویمت بیا دست من بگیر/ گویم گرفته ای ز عنایت رها نکن”.

شرایط خادم شدن در حرم امام رضا(ع)

خادم حرم حضرت علی بن موسی الرضا(ع):


خادمان حرم امام رضا(ع) به طور كلی به 3 قسمت تقسیم می شود:

1- رسمی

2- افتخاری

3- تشرفی

و این عناوین در تمامی امور خدامی ، فراشی ، دربانی ، كفشداری و حفاظ وجود دارد.

* خدمت رسمی معمول به صورت موروثی می باشد به این معنی كه پس از فوت خادم رسمی حضرت رضا(ع) فرزند مذكر ارشد وی در صورت احراز شرایط و صلاحیت های لازم و پس از بررسی ها متداول گزینش به خدمت فراخوانده خواهد شد.

همچنانکه پيامبر اکرم(ص) درداشتن خلق نيکو و تعامل با ديگران به ويژه در خانواده نمونه بودند «انک لعلي خلق عظيم»(سوره قلم، آیه 4) اي پيامبر! تو بر اخلاقي عظيم استوار هستي؛ امام رضا(ع) نيز که به حق وارث جدشان رسول خدا(ص) بودند، تجسم اخلاق نيکوي آن حضرت هستند. چه زيبا اين واقعيت در سروده آن شاعر تازي گو جلوه گر شده است که گفت:

يمثل النبي في أخلاقه فنه النابت من اعراقه

شهود صدق لسمو ذاته کأنه النبي في صفاته

پيامبر در اخلاق او جلوه گر مي شود چرا که او گلي روييده از ريشه پيامبر است، گواهاني راستين بر بزرگي شخصيت او گواه اند، گويي که او آينه تمام نماي صفات پيامبر است.

با توجه به بعد شخصيت اجتماعي امام رضا(ع)، نکته هايي از ويژگي هاي شخصيتي و الگوهاي رفتاري آن حضرت در خانواده را به تصوير مي کشيم.

ضرورت تشکيل خانواده

از آنجا که مکتب اسلام ديني واقع بين و واقع نگر است، واقعيت ها و عينيت هاي زندگي را از نظر دور نداشته و براي استفاده بهينه از اين واقعيت ها راهکارهايي کارآمد و برنامه هايي متناسب با طبيعت و نياز انسان ارائه کرده است، از جمله اين عينيت ها پيوند زناشويي است که براي هيچ مرد و زني گريزي از آن نيست، مکتب اسلام در توجه دادن به اين موضوع، از يک  سو اين پيوند را آيه اي از آيات خدا معرفي کرده است: «و من آياته أن خلق لکم من أنفسکم أزواجا لتسکنوا اليها؛ (سوره روم-آیه 21) از نشانه هاي او اين است که از جنس خودتان برايتان همسراني آفريده باشد که از آنان آرامش يابيد» و از سويي ديگر، آن دسته انسان هايي را که به طبيعت و نياز خود بي توجهند و از همسر گزيني سر باز مي زنند هم سو با شيطان معرفي کرده است، چنانکه پيامبر اکرم(ص) فرمودند: شرارکم عزابکم و العزاب اخوان الشياطين؛ بدترين افراد شما بي همسران شمايند و بي همسران برادران شياطين به شمار مي آيند. (بحار الانوار ، ج ۱۰۳ ، ص ۲۲۰)

در ضرورت تشکيل خانواده اين حديث نوراني امام رضا(ع)را که از امام باقر(ع) نقل کرده اند، ياد آور مي شويم که فرمودند:

زني از امام باقر(ع) پرسيد: خدا کارت را سامان بخشد من خانمي «متبتله» هستم، امام فرمود: منظورتان از تبتل چيست؟ او جواب داد به اين معني است که هرگز ازدواج نخواهم کرد، امام پرسيد: چرا؟ او گفت: مي خواهم با اين کار فضيلت و منزلتي به دست آورم، امام فرمود: از اين تصميم بازگرد، اگر بي همسري فضيلت بود، فاطمه به آن شايسته تر از تو بود.(حدائق الناضره، ج 23، ص 12)

گروه اجتماعی: زائران و عاشقان اهل بیت(ع) در حرم برادر امام غریب‌الغربا، سومین حرم اهل بیت(ع) در ایران به سوگ امام رئوف نشستند تا رأفت این فرزند رسول خدا(ص) را با تمام وجود حس کنند و از برکات توسل و شفاعت آن حضرت بهره‌مند شوند.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از فارس، در سالروز شهادت شمس‌الشموس، هشتمین اختر تابناک آسمان امامت و ولایت، علی‌بن موسی‌الرضا(ع)، تمام شیعیان و دلدادگان راه امامت در نقاط مختلف دنیا به سوگواری پرداختند. در سومین حرم اهل بیت(ع) ایران اسلامی نیز دلدادگان آن حضرت، همگام با تمام شیعیان دنیا به سوگ امام رئوف خود و غریب الغربا نشستند.

نام چند تن از یاران امام رضا(ع)

احمد بن محمد بن خالد برقی(متوفی274ق.)،یاران امام را سه گروه میداند:

الف)یاران امام صادق(ع)که به مکتب امام رضا(ع)نیز راه یافتند؛افرادی چون:حماد بن عثمان،حماد بن عیسی جهنی،ابراهیم بن عبدالحمید،حماد بن بکر ازدی و ابو اسحاق الخراسانی.

ب)یاران امام کاظم(ع)که امام رضا(ع)را نیز درک کردند؛شخصیت هایی چون:سلیمان بن جعفرجعفری،محمد بن سلیمان دیلمی،عبد الله بن مغیره،عبدالله بن جندب بجلی،محمد بن صیقل ازدی،محمد بن خالدبرقی قمی،علی بن سوید شیبانی،احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی،یونس بن عبد الرحمن.

ج)شاگردان امام رضا(ع) که در عصر ایشان رشد کردند؛شیخ طوسی،نام318نفر و شریف  قرشی367نفر از یاران و راویان امام رضا(ع)را ذکر میکند.

افراد زیر را می توان از مهم ترین شاگردان مکتب علمی امام برشمرد:

1-یونس بن عبدالرحمن

او یکی از والاترین شاگردان امام رضا(ع)بود که درسال های نخست عمر خود،امام صادق(ع)را در بین صفا و مروه زیارت کرده بود.او را علامه و فقیه ترین دانشمند زمان خود،برشمرده اند که آثار تالیفی بسیار از خود بجای گذاشت.

امام رضا(ع)به دانش او اذعان داشت و او را می ستود.یونس در سال208ق.درگذشت.

2-صفوان بن یحیی؛او دانشمند بنام شیعی است که در نزد امام رضا(ع)منزلت و جایگاه ویژه یافت. همچنین وکالت امام را به عهده داشت.آثار بسیاری را به او نسبت دادند.

یکی ازویژگی های او،پارسایی وعبادت اوست به گونه ای که صفوان را عابدترین یارامام دانسته اند.

3-فضل بن شاذان نیشابوری؛او یکی ازفقیهان و متکلمان شیعی است که در بین یاران امام شخصیتی مبارز وبرجسته است به گونه ای که خراسانی ها برجایگاه او غبطه می خوردند.او180 کتاب نوشت.

4-اباصلت هروی؛نامش عبد السلام بن صالح است.او اهل هرات بود و ازشیعیان و محبان بااخلاص اهل بیت به شمار می رفت و این مساله،سبب دشمنی برخی از عالمان متعصب سنی گردید.از افتخارات زندگی او،خادمی امام رضا(ع)درخراسان بود.او را از خواص دانسته اند.اباصلت هروی از امام رضا(ع)روایات مهمی نیز نقل کرده است.کتاب «وفاه الرضا(ع)»از اوست.

محمد بن خالدبرقی،عبد العزیز بن مهتدی قمی،حسن بن محبوب،حسن بن علی فضال،عبدالله بن جندب کوفی،و یونس بن یعقوب نیز از یاران مهم امام رضا(ع)به شمار می آیند.

          برگرفته از کتاب پرسمان رضوی،جلد2،صفحه53و54